2 . در صحيحه ديگرى از « زراره » آمده است : « و اذا لم يدر في ثلاث هو او في اربع و قد أحرز الثلاث ، قام فاضاف اليها اخرى ، و لا شىء عليه و لا ينقض اليقين بالشك و لا يدخل الشك في اليقين . . . ؛ اگر نمىداند سه ركعت نماز خوانده يا چهار ركعت ، بايستد و يك ركعت نماز احتياط بخواند و چيزى بر او نيست و يقين خود ( يقين به سه ركعت ) را به واسطه شك از بين نبرد و شك را داخل يقين نكند » . « 2 » آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 440 . محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 5 ، ص 90 . اخبار متواتر ر . ك : خبر متواتر اخبار متواتر لفظى ر . ك : خبر متواتر لفظى اخبار متواتر معنوى ر . ك : خبر متواتر معنوى اخبار مرسل ر . ك : خبر مرسل اخبار مشهوره ر . ك : خبر مشهور اخبار من بلغ احاديث بيان‌گر حكم عمل‌كننده به حديث ، به اميد ثواب منقول « اخبار من بلغ » اخبارى است با اين مضمون كه اگر در روايات ضعيف منسوب به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله وعده پاداش و اجر بر انجام عملى آمده باشد و كسى آن عمل را به شوق رسيدن به آن پاداش انجام دهد ، به ثواب آن مىرسد ، اگرچه در واقع چنين كلامى از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله صادر نشده باشد ، مانند : صحيحه « هشام بن سالم » از امام صادق عليه السّلام : « من بلغه عن النبى صلّى اللّه عليه و آله شىء من الثواب فعمله كان اجر ذلك له و ان كان رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله لم يقله ؛ اگر روايتى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در مورد ثواب بر انجام عملى ، به شخصى برسد و او به همين قصد به آن عمل كند ، اجر و ثواب آن عمل را مىبرد ، هرچند پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آن را نفرموده باشد » . « 1 » اخبار زيادى در اين باب وارد شده است كه همگى داراى چنين مضمونى مىباشد . در مورد « اخبار من بلغ » دو نظريه وجود دارد : 1 . « اخبار من بلغ » به عنوان احتمال ثواب ، دلالت بر استحباب مىكند ، نه به عنوان خود عمل ؛ يعنى اين اخبار ، در جايى كه روايت ضعيفى ، براى دو ركعت نماز خاص ، ثواب نقل كرده است ، نمىگويد آن دو ركعت نماز مستحب است ، بلكه مىگويد چون در آن نماز ، احتمال ثواب هست ، شما به عنوان « محتمل الثواب » ، و يا به بيان ديگر ، به عنوان احتياط ، مىتوانيد آن را به جا آوريد ؛ ازاين‌رو ، انجام آن عمل به عنوان احتياط است ، مانند ساير اوامر احتياطى . بنابراين ، اخبار من بلغ با احتياط منافات ندارد . « شيخ انصارى » بر اين نظر است كه اخبار من بلغ بر استحباب نفس عمل دلالت ندارد و ترتب ثواب ، مستلزم كشف امر مولوى نيست . 2 . مرحوم « آخوند » معتقد است بعضى از اين اخبار ، مثل صحيحه « هشام بن سالم » دلالت بر استحباب نفس عمل مىكند و ما از ترتب ثواب ، استحباب عمل را كشف مىكنيم . ثمره اين دو قول اين است كه بنا بر نظر اول ، به استحباب عمل نمىتوان فتوا داد ، بلكه انجام آن رجائا و به اميد مطابقت با واقع ، مستحب است ؛ اما بنا بر نظر دوم ، به استحباب عمل مىتوان فتوا داد . نكته : شهيد صدر رحمه اللّه درباره اين اخبار چهار وجه را مطرح كرده است : 1 . در مقام جعل حجيت براى مطلق بلوغ خبر مىباشد ؛ 2 . در مقام انشاى حكم استحباب واقعى نفسى براى بلوغ خبر به عنوان ثانوى مىباشد ؛ 3 . ارشاد به حكم عقل بر حسن احتياط و ثواب بردن محتاط مىباشد ؛ 4 . انشاى وعد مولوى است براى مصلحتى كه در نفس وعد وجود دارد . وى خود تلفيقى از وجه سوم و چهارم را مىپذيرد . « 2 * » طباطبايى قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 2 ، ص 206 . خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 2 ، ص 25 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص ( 508 - 503 ) . خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 2 ، ص ( 133 - 131 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص ( 536 - 526 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 11 ، ص 483 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 401 . اخبار ناهى از عمل به ظن احاديث دلالت‌كننده بر حرمت عمل به ظنّ مراد از اخبار ناهى از عمل به ظن ، اخبارى است كه بر حرمت عمل به ظن دلالت مىكند و علماى اصول به آنها بر منع عمل به ظن ، تمسك كرده‌اند ، همانند : 1 . از امام صادق عليه السّلام نقل شده است كه فرمود : « القضاة اربعة ، ثلاثة في النار و واحد في الجنة : رجل قضى بجور و هو يعلم ، فهو في

--> ( 2 ) . همان ، ج 5 ، ص 321 . ( 1 ) . مجلسى ، محمد باقر بن محمد تقى ، بحار الانوار ، ج 2 ، ص 256 . ( 2 * ) . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 176 .